جلسه اول

تقسیم یاخته در کل در بدن ما به دو نوع تقسیم می شود:

 اولین سلولی که در انسان تشکیل می شود سلول تخم می باشد. سلول تخم با تقسیم میتوز خود به چندین سلول تقسیم می شود و در نهایت این سلول ها بافت های مختلف را به وجود می آورد.

نکات ترکیبی انواع بافت های بدن

ساختار حیات را در سال دهم فصل اول مورد برررسی قرار دادیم و دیدیم که یاخته کوچکترین واحد سازنده حیات می باشد.

با توجه به مطالب گفته شده متوجه می شویم که سطوح سازمان دهی حیات در نهایت یک جاندار را به وجود می آورد و چندین جاندار در شرایط های مختلف در کنار هم سطوح دیگر حیات را به وجود خواهند آورد.

مهم این است که این جاندار از تقسیم یاخته ها به وجود می آید و تقسیمی که باعث افزایش یاخته ها در جهت رشد می شود همان میتوز می باشد.

تقسیم میوز برای تولید مثل جنسی و در نهایت ایجاد سلول های جنسی جهت آمیزش و تشکیل سلول تخم انجام می شود.

در این فصل برای بررسی نحوه تقسیم ابتدا به بررسی ساختار فام تن ها می پردازیم.

فام تن یا کروموزم

هر فام تن از دنا و پروتئین تشکیل شده است. اما دنا چیست؟

برای این که بدانید دنا چیست و در کجا قرار دارد دوباره نیاز است گریزی به سال دهم کتاب درسی تان بزنیم.

DNA یا همان دنا به همراه RNA یا همان رنا انواع مختلفی از نوکلئیک اسید ها هستند و این نوکلئیک اسید ها نیز خود به نوعی یک درشت مولکول محسوب می شوند.

همان طور که گفته شد دنا در واقع نوعی نوکلئیک اسید می باشد که از زیرواحد هایی به نام نوکلئوتید تشکیل شده است.

هر نوکلئوتید به وسیله پیوند فسفودی استر به نوکلئوتید های مجاور متصل می شود و در نهایت یک رشته دنا به وجود می آید. این رشته دنا در یوکاریوت ها به صورت خطی و در پروکاریوت ها به صورت حلقوی می باشد.

نکته: در راکیزه و کلروپلاست یوکاریوت ها نیز دنا وجود دارد و دنای آن بر خلاف دنای هسته یوکاریوت ها به صورت حلقوی  است.

فام تن از دنا و پروتئین تشکیل شده است؛ یعنی اگر همین دنا به همراه پروتئین ساختار خاصی را پیدا کنند در این صورت می گوییم فام تن به وجود آمده است.

در صورتی که این فام تن ها به صورت توده ای در هم تنیده باشد و فشردگی در آن ها به مقدار کم باشد به فام تن ها فامینه یا کروماتین گفته می شود. در واقع کروماتین شکلی از فام تن است که دارای ویژگی های زیر می باشد:

  • به صورت رشته در هم تنیده است.
  • فشردگی در آن به مقدار کمی مشاهده می شود.
  • قبل از تقسیم و بعد از آن دیده می شود و در حین تقسیم فامینه مشاهده نمی شود.

فامینه از واحد های تکرار شونده به نام نوکلئوزوم تشکیل شده است در واقع در هر فامینه چندین نوکلئوزوم پشت سر هم قرار گرفته اند و نهایتا یک فامینه را به وجود آمورده اند.

نوکلئوزوم خود از چه چیزی تشکیل شده است؟ نوکلئوزوم از 8 مولکول پروتئینی به نام هیستون ساخته شده است که رشته دنا حدود دو دور به اطراف آن ها می پیچد. پس در نوکلئوزوم هم پروتئین دیده می شود و هم رشته دنا!

نکته: چون پروتئین و رشته دنا هر دو درشت مولکول می باشند در نتیجه دو نوع درشت مولکول در نوکلئوزوم وجود دارد.

پس دیدیم که فامینه از واحد های تکرار شوند به نام نوکلئوزوم ساخته شده است. زمانی که سلول می خواهد تقسیم شود قبل از تقسیم، رشته های فامینه دو برابر می شود و پس از آن شروع به فشردگی می کند در نتیجه سلول وارد مرحله تقسیم می گردد.

زمانی که ماده وراثتی دارای فشردگی هست نیز نوکلئوزوم وجود دارد.

فام تن هایی که مضاعف می شوند دارای دو فامینک در ساختار خود می باشند. این دو فامینک در محلی به نام سانترومر به یکدیگر متصل می شوند. در واقع بین دو فامینک یک سانترومر وجود دارد و این سانترومر محل اتصال دو فامینک به یکدیگر می باشد.

گفتیم که در یک فام تن، فامینک های خواهری وجود دارد که این فامینک های خواهری از نظر ژنتیکی مشابه هم هستند.

 در واقع چون فامینک مضاعف شده از همان فامینکی که قبلا در فام تن وجود داشت به وجود آمده است دو فامینک از نظر ژنی یکسان هستند به همین خاطر نیز به آن ها فامینک های خواهری نیز گفته می شود.

اگر فام تن های مضاعف شده و تک کروماتیدی(مضاعف نشده) را با هم بررسی کنیم جدول زیر به دست می آید:

 

فام تن مضاعف( دو کروماتیدی)

فام تن غیر مضاعف(تک کروماتیدی)

تعداد مولکول دنا

2

1

تعداد رشته های پلی نوکلئوتیدی

4

2

تعداد سانترومر

1

1

تعداد فامینک(کروماتید)

2

1