جلسه سوم

غده های درون ریز

غده های درون ریز جزئی از دستگاه درون ریز بودند و همان طور که در گفتار قبل دیدید هر کجا که سلول های درون ریز در جایی جمع شوند غده درون ریز را به وجود می آورند. غده های درون ریز هورمون ها را به داخل جریان خون آزاد می کنند.

انواع غده های درون ریز در بدن را در این گفتار مورد بررسی قرار می دهیم.

هیپوتالاموس

هیپوتالاموس غده ای است که نقش فرمانده را در ترشح هورمون ها بر عهده دارد. زیرا این هیپوتالاموس است که به هیپوفیز دستور می دهد چه هورمونی را ترشح کند و چه هورمونی را ترشح نکند.

حال شاید بپرسیم هیپوتالاموس چگونه به هیپوفیز دستور می دهد؟! از هیپوتالاموس هورمون هایی تحت عنوان هورمون های آزاد کننده ترشح می شود. هورمون های آزاد کننده به وسیله جریان خون خود را به هیپوفیز می رسانند و باعث می شوند که از هیپوفیز هورمون خاصی آزاد شود.

  • همان طور که از اسم هیپوتالاموس مشخص است این غده در زیر تالاموس قرار گرفته است که به ان زیر نهنج هم گفته می شود.
  • هیپوتالاموس دمای بدن، تعداد ضربان قلب، فشار خون، تشنگی، گرسنگی و خواب را تنظیم می کند.
  • گیرنده های فشار اسمزی نیز در هیپوتالاموس قرار گرفته است.

هیپوتالاموس با سامانه کناره ای(دستگاه لیمبیک) ارتباط دارد.

هیپوتالاموس خود ساختار عصبی دارد و ارتباط هیپوتالاموس با هیپوفیز هم به صورت عصبی و هم به صورت خونی می باشد.

در واقع می توانیم بگوییم:

ارتباط بخش پیشین هیپوفیز و هیپوتالاموس=ارتباط با رگ های خونی

ارتباط بخش پسین هیپوفیز و هیپوتالاموس=ارتباطات عصبی

نکات مهم

  • هورمون های اکسی توسین و صد ادراری توسط سلول های عصبی هیپوتالاموس تولید و در بخش پسین هیپوفیز ذخیره می شود.
  • جسم یاخته ای سلول های عصبی هیپوتالاموس وظیفه تولید هورمون های اکسی توسین و ضد ادراری را بر عهده دارد.
  • هورمون اکسی توسین باعث انقباضات رحم هنگام زایمان و هورمون ضدادراری باعث افزایش بازجذب آب از کلیه می شود.
  • هورمون های آزاد کننده هیپوتالاموس توسط رگ های خونی به بخش پیشین هیپوفیز می روند.

هیپوفیز

قبل از این که نقش هیپوفیز را به صورت تخصصی! مورد بررسی قرار بدهیم باید بدانید که هیپوفیز به صورت آویزان از هیپوتالاموس به نظر می رسد.

هیپوفیز از سه بخش شامل بخش های پیشین، پسین و میانی تشکیل شده است که در بین این سه بخش، بخش پیشین بیشترین نقش را در ترشح هورمون ها بر عهده دارد. علاوه بر آن بخش پسین هیپوفیز نیز محل ذخیره هورمون هایی است که از سلول های عصبی هیپوتالاموس وارد آن جا شده اند.

بخش میانی هیپوفیز نیز نقش خاصی ندارد و صرفا جهت دکوراسیون قرار گرفته است!!!

بخش پیشین به سمت جلوی مغز هست بخش پسین هم به سمت پشت مغز قرار گرفته

از نظر اندازه اگه بیایم اینا رو تقسیم کنیم اینجوری میشه:

بخش پیشین > بخش پسین > بخش میانی

حالا از نظر اهمیت اگه تقسیم کنیم اینجوری میشه:

بخش پیشین > بخش پسین > بخش میانی

تفاوت را احساس کنید…

در بین بخش های مختلف هیپوفیز ابتدا بخش پیشین هیپوفیز که مهم ترین بخش آن نیز محسوب می شود را مورد بررسی قرار می دهیم

بخش پیشین هیپوفیز: در بخش های قبلی گفتیم که هورمون های آزاد کننده که از هیپوتالاموس ترشح می شوند به وسیله جریان خون خود را به بخش پیشین هیپوفیز می رسانند و در نهایت باعث می شوند از هیپوفیز هورمون خاصی ترشح شود. در کل هورمون هایی که از بخش پیشین هیپوفیز ترشح می شوند را در 6 دسته کلی زیر تقسیم بندی می کنیم:

برای این که تمامی این هورمون ها از بخش پیشین هیپوفیز آزاد شوند باید ابتدا هیپوتالاموس هورمون های آزاد کننده را ترشح کند. برای توقف ترشح این هورمون ها نیز هیپوتالاموس هورمون های مهار کننده این هورمون ها را ترشح می کند.

توجه داشته باشید که هورمون آزاد کننده هر هورمون نامبرده مختص خود ان است. به عنوان مثال هورمون آزاد کننده هورمون رشد باعث آزاد شدن پرولاکتین از هیپوفیز پیشین نمی شود.

در جلسه بعدی در ارتباط با هورمون های بخش پسین هیپوفیز صحبت خواهیم کرد…