جلسه پنجم

غده های پاراتیروئید

در پشت غده تیروئید و چسبیده به آن 4 غده پاراتیدوئید وجود دارد که وظیفه آن ها ترشح هورمون های پاراتیروئیدی می باشد.

هورمون های پاراتیروئیدی تقریبا مخالف هورمون کلسی تونین هستند و زمانی که میزان کلسیم خوناب کم باشد ترشح می شوند.

در یک کلام هورمون پاراتیروئید هر کاری که از دستش بربیاید برای افزایش کلسیم خون انجام می دهد که شامل موارد زیر است:

  • تجزیه کلسیم رسوب شده در ماده زمینه ای استخوان و آزاد شدن کلسیم به خون
  • بازجذب کلسیم از کلیه را افزایش می دهد.
  • تاثیر بر روی ویتامین D و تغییر شکل آن برای جذب کلسیم در روده

ویتامین D در صورتی که در بدن کم باشد؛ در این صورت میزان جذب کلسیم در روده نیز کاهش پیدا می کند.

با توجه به وظایف هورمون پاراتیروئید می توانیم بگوییم که این هورمون در کلیه و استخوان دارای گیرنده است اما در روده نمی توانیم بگوییم که هورمون پاراتیروئید دارای گیرنده می باشد زیرا تاثیر مستقیمی این هورمون بر روده ندارد.

غده های فوق کلیه

این غده درون ریز در فوق(بالای) کلیه قرار گرفته است!(پس دو غده فوق کلیه داریم)

غده فوق کلیه را به دوبخش قشری و مرکزی تقسیم بندی می کنیم. از هر دو این بخش ها هورمون ترشح می شود یعنی هم بخش قشری فوق کلیه و هم بخش مرکزی فوق کلیه غده درون ریز است.

  • دلیل این که لوزالمعده یا پانکراس را به صورت نکته ترکیبی اینجا اوردیم این است که لوزالمعده را هم مانند غده فوق کلیه به دو قسمت تقسیم می کنیم.
  • اما هر دو قسمت لوزالمعده غده درون ریز نیستند بلکه در لوزالمعده یک قسمت برون ریز است و مواد خود را به خون ترشح نمی کند در حالی که بخش دیگر لوزالمعده درون ریز است و مواد خود را وارد خون می کند.

بخش قشری غده فوق کلیه:

این بخش در حاشیه غده فوق کلیه قرار گرفته است و در واقع بخش مرکزی فوق کلیه را احاطه می کند.

دو هورمون توسط بخش قشری فوق کلیه ترشح می شود که به صورت زیر است:

  1. هورمون کورتیزول: این هورمون زمانی که به طور طولانی مدت در تنش قرار داریم مانند فوت شدن بستگان یا شرایط استرس زا ترشح می شود.

کورتیزول میزان گلوکز خوناب را افزایش می دهد.

می توانیم بگوییم هورمون کورتیزول میزان تجزیه گلیکوژن در کبد و ماهیچه را نیز افزایش می دهد.

ویژگی دیگری که هورمون کورتیزول دارد این است که مقاومت دستگاه ایمنی را کاهش می دهد. به همین خاطر افرادی که به مدت زیادی در معرض استرس قرار داشته باشند این هورمون از بدن آن ها ترشح می شود و میزان مقاومت سیستم ایمنی ان ها کاهش پیدا می کند و در واقع سیستم ایمنی تضعیف می شود.

  1. هورمون آلدوسترون: هورمون آلدوسترون نیز از بخش قشری غده فوق کلیه ترشح می شود و میزان بازجذب سدیم را افزایش می دهد.

آلدوسترون بر  روی کلیه گیرنده دارد و با تاثیری که بر روی نفرون های کلیه می گذارد میزان بازجذب سدیم را در کلیه افزایش می دهد. به دنبال سدیم آب نیز وارد بدن می شود و چون آب خون بیشتر می شود در نتیجه فشار خون افزایش پیدا می کند.

بخش قشری فوق کلیه هورمون های جنسی را نیز در مردان و زنان ترشح می کند.

بخش مرکزی غده فوق کلیه: بخش مرکزی فوق کلیه نیز همانند بخش قشری فوق کلیه هورمون ترشح می کند اما تفاوتی که وجود دارد که بخش مرکزی فوق کلیه در تنش های کوتاه مدت هورمون های خود را ترشح می کند و هورمون های بخش مرکزی فوق کلیه اثر کوتاه مدت دارد.

اما بخش قشری فوق کلیه بیشتر در تنش های بلندمدت فعالیت می کند و هورمون های ان نیز دارای تاثیرات بلند مدت می باشد.

هورمون هایی که توسط بخش مرکزی غده فوق کلیه ترشح می شود اپی نفرین و نوراپی نفرین می باشد.

اثراتی که هورمون های اپی نفرین و نوراپی نفرین دارند به صورت زیر است:(این اثرات کوتاه مدت هستند)

  • افزایش فشار خون
  • افزایش ضربان قلب
  • افزایش گلوکز خون
  • بازتر شدن نایژک ها

هم بخش قشری و هم بخش مرکزی فوق کلیه در افزایش گلوکز خون و افزایش فشار خون نقش دارند.

غده لوزالمعده

غده لوز المعده دارای دو بخش برون ریز و درون ریز است. در ابتدا با بخش برون ریز غده لوزالمعده در بخش گوارش زیست دهم خوانده بودید که آنزیم های قوی گوارشی دوازدهه و بی کربنات از بخش برون ریز غده لوز المعده ترشح می شوند.

  • آنزیم های بخش برون ریز لوزالمعده شامل پروتئار و لیپاز های قوی می باشد.
  • این آنزیم ها در لوزالمعده غیرفعال هستند اما پس از ورود به دوازدهه فعال می شوند.
  • لوزالمعده توسط مجرایی با دوازدهه در ارتباط است و آنزیم ها و بیکربنات بخش برون ریز لوزالمعده نیز به این مجرا وارد می شود.
  • به غده لوزالمعده پانکراس نیز گفته می شود.

بخش درون ریز لوزالمعده هورمون ترشح می کند. هورمون هایی که از این بخش لوزالمعده ترشح می شوند توسط بخش هایی به نام جزایر لانگرهانس ساخته می شوند.

در واقع جزایر لانگرهانس بخش درون ریز لوزالمعده را می سازد.

می توانیم بگوییم که جزایر لانگرهانس توسط سلول های درون ریز ساخته شده اند.

دو هورمون توسط جزایرلانگرهانس ساخته می شوند که شامل موارد زیر هستند:

  • هورمون انسولین
  • هورمون گلوکاگون

هوزمون انسولین زمانی که میزان گلوکز خون زیاد باشد؛ ترشح می شود و باعث می شود که گلوکز وارد سلول ها شده و میزان گلوکز خون کاهش پیدا کند.

گلوکز وارد سلول های کبد و ماهیچه می شود و در قالب گلیکوژن ذخیره می شود.

هورمون گلوکاگون نیز برعکس هورمون انسولین می باشد و زمانی ترشح می شود که میزان گلوکز خون کاهش پیدا کند.

هورمون گلوکاگون نیز باعث تجزیه گلیکوژن کبد و اضافه شدن گلوکز به خون می شود.