جلسه چهارم

ماهیچه و نقش آن در حرکت

ماهیچه ای که در این بخش مورد بررسی قرار می دهیم ماهیچه اسکلتی است که ویژگی های ماهیچه های اسکلتی را در فصل های قبل مورد بررسی قرار داده بودیم.

ماهیچه ها در سه نوع اسکلتی، صاف و قلبی تقسیم بندی می شوند.

  • ویژگی ماهیچه اسکلتی:

به صورت ارادی و غیر ارادی عمل می کنند.

به صورت تیره و خطدار مشاهده می شوند.

چند هسته ای هستند.

فاقد انشعاب در ساختار خود می باشند.

  • ویژگی ماهیچه قلبی:

به صورت غیر ارادی عمل می کنند.

در ساختار خود دارای خطوطی هستند اما به این ماهیچه ها مخطط گفته نمی شود.

به صورت تک یا چند هسته ای مشاهده می شوند.

منشعب هستند.

  • ویژگی ماهیچه صاف:

به صورت غیر ارادی عمل می کنند.

دوکی شکل هستند.

ظاهری روشن و فاقد خط دارند.

تک هسته ای هستند و سلول های آن به صورت چند هسته ای دیده نمی شوند.

در بدن ما بیش از 600 ماهیچه اسکلتی وجود دارد که بیشتر حرکات بدن توسط این ماهیچه های اسکلتی انجام می شود.

نحوه قرار گیری ماهیچه ها

بیشتر ماهیچه ها به صورت جفت در اندام های قرار گرفته اند و دلیل این اتفاق هم این است که چون ماهیچه فقط قابلیت انقباض دارد؛ استخوان را فقط در جهت انقباض حرکت می دهد و برای این که استخوان به حالت قبلی برگردد؛ ماهیچه اسکلتی دیگری نیز باید وجود داشته باشد تا خلاف جهت ماهیچه مقابل خود عمل کند.

مثالی که در این ارتباط در کتاب درسی شما نوشته شده است مرتبط با ماهیچه جلو بازو می باشد که این ماهیچه با انقباض خود استخوان ساعد را به سوی جلو حرکت می دهد. حال برای این که استخوان ساعد به حالت قبلی برگردد؛ ماهیچه پشت بازو با انقباض خود استخوان ساعد را به حالت قبلی بر می گرداند.

ماهیچه های اسکلتی هم به صورت ارادی قابلیت انقباض دارند و هم غیر ارادی منقبض می شوند.

انقباض ماهیچه ها در حفظ شکل، حالت بدن و ایجاد حرارت موثر است و اگر بخواهیم در کل وظایف ماهیچه های اسکلتی را دسته بندی کنیم می توانیم جدول زیر را برای این تقسیم بندی ترسیم کنیم:

ساختار ماهیچه های اسکلتی

هر ماهیچه اسکلتی از چند دسته تار ماهیچه ای تشکیل شده است. منظور از تار ماهیچه ای همان سلول های ماهیچه ای می باشد.

تار های ماهیچه ای که در دسته تار ماهیچه ای وجود دارد توسط نوعی بافت پیوندی رشته ای احاطه شده است و در نهایت این بافت پیوندی به صورت طنابی در می آید که دسته تار های ماهیچه ای را از دو قسمت به استخوان متصل می کند. به این بافت پیوندی که باعث اتصال ماهیچه های اسکلتی به استخوان می شود زردپی می گوییم.

با انقباض ماهیچه اسکلتی دو استخوان که ماهیچه به آن وصل است به سمت هم کشیده می شوند. دقت داشته باشید که حرکت کم ماهیچه اسکلتی نیز باعث حرکت زیاد استخوان ها خواهد شد.

مثلا اگر ماهیچه اسکلتی فقط یک سانتی متر منقبض شود استخوان چندین سانتی متر حرکت می کند.

گفتیم که هر ماهیچه اسکلتی از چندین دسته تارماهیچه ای تشکیل شده و هر دسته تار ماهیچه ای از چند تار ماهیچه ای تشکیل می شود. تار های ماهیچه ای نیز خود از چندین تارچه تشکیل شده اند.

در واقع داخل هر سلول ماهیچه ای (تار ماهیچه ای) چندین تارچه وجود دارد که به صورت موازی و در کنار هم دیده می شود.

در نهایت تارچه های ماهیچه ای نیز از کنار هم قرار گرفتن تعداد زیادی واحد به نام سارکومر تشکیل می شود. اگر بخواهیم ساختار ماهیچه اسکلتی را خلاصه وار بنویسیم می توانیم بگوییم: