جلسه چهارم

هورمون های غده هیپوفیز

هورمون رشد: همان طور که از اسم هورمون رشد نیز پیداست این هورمون باعث رشد استخوان های دراز می شود و اندازه قد را افزایش می دهد. در واقع گیرنده های این هورمون در استخوان ها دراز قرار گرفته است.

در نزدیکی سر استخوان دراز صفحاتی از جنس غضروف قرار گرفته است که به این صفحه ها صفحات غضروفی می گوییم. گیرنده هورمون های رشد در این صفحات قرار گرفته است به همین خاطر هورمون های رشد باعث افزایش تقسیم در صفحات رشد می شود و در نتیجه یاخته های غضروفی جدیدی به وجود می آید.

یاخته های جدید به وجود آمده به سمت سر استخوان به وجود خواهد آمد و یاخته های قدیمی صفحات رشد نیز به استخوان تبدیل خواهند شد. با این روش طول استخوان های دراز افزایش پیدا می کند.

پس از بلوع به خاطر این که صفحات رشد استخوانی می شوند؛ دیگر هورمون رشد به این صفحات تاثیری نخواهد داشت و در نتیجه قد فرد تقریبا ثابت می ماند.

هورمون پرولاکتین: این هورمون پس از تولد نوزاد باعث تولید شیر در غدد شیری می شود. اما گیرنده این هورمون ها فقط در غده های شیری قرار نگرفته است.

هورمون پرولاکتین در دستگاه ایمنی و حفظ تعادل آب نیز نقش دارد.

می توانیم بگوییم گیرنده های هورمون پرولاکتین بر روی در گلبول های سفید و کلیه نیز قرار دارد.

هورمون پرولاکتین در مردان نیز ترشح می شود که علاوه بر دستگاه ایمنی و حفظ تعادل آب باعث تنظیم فرایند های دستگاه تولید مثل می شود.

هورمون های محرک: علاوه بر دو هورمون گفته شده 4 هورمون محرک توسط هیپوفیز پیشین ترشح می شود که هر کدام باعث تحریک غده خاصی می شود.

هورمون محرک تیروئید باعث تحریک غده تیروئید خواهد شد. هورمون محرک فوق کلیه، غده های فوق کلیه را تحریم می کند.؛ و هورمون های محرک جنسی LH و FSH غده های جنسی را تحریک خواهد کرد.

بخش پسین هیپوفیز: بخش پسین هیپوفیز برخلاف بخش پیشین هیپوفیز ساختارغده ای ندارد و اصلا توانایی تولید هورمون را ندارد اما هورمون هایی که در سلول های عصبی هیپوتالاموس ساخته می شود در این بخش ذخیره می شود.

از نظر اندازه نیز بخش پسین هیپوفیز کوچک تر از بخش پیشین هیپوفیز می باشد.

هورمون هایی که در هیپوفیز پسین ذخیره می شوند هورمون اکسی توسین و ضد ادراری می باشند که هیپوفیز پسین نیز ترشح می شوند.

غده تیروئید

غده تیروئید نیز همانند سایر غده های درون ریز هورمون های خود را به درون خون آزاد می کند. این غده در زیر حنجره و جلوی نای قرار گرفته است. هورمون هایی که توسط غده درون ریز آزاد می شوند هورمون کلسی تونین و هورمون های تروئیدی شامل T3 و T4 می باشد.

هورمون های تیروئیدی T3 و T4 ید دار هستند یعنی غده تیروئید برای ساخت این هورمون ها به ید نیاز دارد.

حال اگر ید در بدن وجود نداشته باشد چه اتفاقی می افتد؟ در این صورت غده تیروئید برای ساخت این هورمون ها بیشتر فعالیت می کند و چون این هورمون ها ساخته نمی شود دوباره هیپوفیز هورمون محرک غده تیروئید را آزاد می کند و دوباره فعالیت غده تیروئید بیشتر می شود.

در نتیجه غده تیروئید بزرگ می شود.

به غده تیروئید بزرگ شده گواتر می گوییم.

گواتر نوعی بیماری دسته بندی نمی شود بلکه ما فقط غده تیروئید بزرگ را گواتر می گوییم.

با توجه به این که ید بیشتر در غذا های دریایی به مقدار بیشتری وجود دارد در زمان های قدیم! کمبود ید بحران جدی بود اما اکنون نمک های ید دار و برنامه غذایی مناسب توانسته کمبود غذا های دریایی را فراهم کند.

علاوه بر غذا های دریایی خاک کشور ما هم ید کمی دارد به همین خاطر از برنامه های غذایی ید دار استفاده می شود تا کمبود ید برطرف شود.

هورمون های تیروئیدی وظایف زیر را بر عهده دارند:

  • تنظیم میزان تجزیه گلوکز و انرژی در دسترس بدن
  • نمو دستگاه عصبی مرکزی در دوران جنینی و کودکی توسط هورمون T3

چون تجزیه گلوکز و تامین انرژی در تمام سلول های بدن روی می دهد می توانیم بگوییم که هورمون های تیروئیدی در تمامی سلول های بدن گیرنده دارند.

اگر میزان هورمون T3 در دوران جنینی در بدن مادر و در دوران کودکی در بدن خود فرد کم باشد در این صورت اختلالات عصبی مانند عقب ماندگی ذهنی و جسمی برای فرد به وجود می آید.

هورمون های تیرئیدی در رشد استخوان و ماهیچه نیز نقش دارند و کمبود آن ها باعث کاهش رشد این موارد می شود.

افزایش هورمون های تیروئیدی به علت افزایش تجزیه گلوکز های بدن می تواند میزان فعالیت پمپ سدیم پتاسیم را بیشتر کند.

هورمون دیگری که توسط غده تیروئید ساخته می شود هورمون کلسی تونین است که زمانی که میزان کلسیم خون زیاد است ترشح می شود.

کلسی تونین اجازه نمی دهد تا کلسیم رسوب شده در استخوان تجزیه و به جریان خون اضافه شود.

در تعریف کلسی تونین در کتاب درسی می توانیم بگوییم که کلسی تونین کلسیم خون را کاهش نمی دهد بلکه از زیاد شدن کلسیم جلوگیری می کند.