جلسه یازدهم

دستگاه عصبی در جانوران

دستگاه عصبی را در انسان ها خواندیمذ و گفتیم که در انسان دستگاه عصبی به دو قسمت مرکزی و محیطی تقسیم می شد و دارای مغز و نخاع بود در حالی که در سایر جانوران این گونه نیست و هر یک از جانوران دستگاه عصبی منحصر به فرد خود را دارند.

در این بخش دستگاه عصبی سه جانور زیر را مورد بررسی قرار می دهیم:

  1. پلاناریا
  2. هیدر
  3. ملخ

 

هیدر

  • هیدر دارای ساده ترین شبکه عصبی می باشد. یعنی در بین جانوران شبکه عصبی که در هیدر وجود دارد ساده ترین شبکه است است.
  • شبکه عصبی در واقع مجموعه ای نورون های پراکنده است که در بدن هیدر قرار گرفته است.
  • هیدر تقسیم بندی مرکزی و محیطی ندارد و در واقع در بدن خود تعدادی نورون دارد که ه صورت پراکنده در بدن هیدر قرار گرفته است.
  • هیدرچون نورون دارد جسم سلولی دندریت و آکیون خواهد داشت.
  • شبکه عصبی هیدر یاخته های ماهیچه ای را تحریک می کند و باعث حرکت هیدر می شود.
  • هیدر، عروس دریایی و شقایق دریایی جزئی از کیسه تنان هستند و در تمامی این جانور ها شبکه عصبی وجود دارد و تقسیم بندی مرکزی و محیطی در بدن آن ها مشاهده نمی شود.
  • کیسه تنان ساده ترین دستگاه گردش مواد را نیز دارند. گردن خون ندارند و قلب و رگ های خونی نیز در بدن آن ها مشاهده نمی شود. همه یاخته های بدن هیدر با محیط بیرون در تماس هستند.
  • کیسه تنان کیسه های گوارشی دارند که ابتدا مواد در این کیسه ها گوارش برون سلولی پیدا می کند و سپس گوارش درون سلولی اتفاق می افتد.

پلاناریا:

  • در پلاناریا برخلاف هیدر تقسیم بندی مرکزی و محیطی خواهیم داشت.
  • در سر هیدر دو گره عصبی وجود دارد. در گره های عصبی جسم سلولی نورون ها اجتماع یافته است.
  • دو طناب عصبی در طرفین بدن پلاناریا متصل به سر است و دستگاه عصبی مرکزی را تشکیل می دهد.
  • در طناب عصبی گره عصبی مشاهده نمی شود.
  • طناب های عصبی با رشته هایی به هم متصل می شود و ساختار نردبان مانندی را به وجود می آورد.
  • رشته هایی که دو طناب را به هم متصل می کند نیز جزئی از دستگاه عصبی مرکزی می باشد.

رشته های جانبی که از این رشته ها جدا می شود دستگاه عصبی محیطی جاندار را تشکیل می دهد.

  • پلاناریا نوعی کرم پهن محسوب می شود.
  • پلاناریا نیز دارای حفره گوارشی می باشد و لوله گوارشی در این جاندار و کرم های پهن مشاهده نمی شود.
  • پلاناریا نیز همانند هیدر گردش خون قلب و رگ ندارد.
  • سامانه دفعی پروتونفریدی در پلاناریا رمشاهده می شود که کار ان دفع آب و مواد نیتروژن دار اضافی سطح بدن است.

حشرات:

  • در حشرات نیز همانند پلاناریا و برخلاف هیدر تقسیم بندی مرکزی و محیطی خواهیم داشت.
  • در مغز حشرات چندین گره به هم جوش خورده وجود دارد که از جسم سلولی یاخته های عصبی به وجود می آید.
  • در پلاناریا نیز گفته بودیم که مغز پلاناریا از دو گره به هم جوش خورد به وجود آمده است.
  • یک طناب عصبی شکمی در حشرات وجود دارد که جزئسی از دستگاه عصبی مرکزی می باشد این طناب عصبی شکمی در هر قطعه از بدن دارای یک گره عصبی است.
  • بدن حشرات به صورت قطعه قطعه است و فعالیت هر قطعه توسط گره عصبی مربوط به ان قطعه کنترل می شود.
  • در پلاناریا ما دو طناب عصبی داشتیم که فاقد گره عصبی بود اما در حشرات یک طناب عصبی شکمی داریم که دارای گره عصبی است.
  • در واقع فعالیت ماهیچه های هر قطعه توسط گره های عصبی ان بخش کنترل می شود.
  • رشته هایی از این گره های عصبی خارج می شود که دستگاه عصبی محیطی را در حشرات به وجود می اورد.
  • تمامی حشرات دارای تنفس نایدیسی هستند.نایدیس از انشعاب لوله مانند و متصل به هم تشکیل شده است که هوا را به داخل بدن حشرات وارد می کنند و باعث تبادل هوا بین یاخته و هوای داخل نایدس ها می شوند.
  • دستگاه گزدش مواد در حشرات دیده می شو که به حرکت دادن مواد کمک می کنند اما در حرکت گار های تنفسی نقشی ندارند.
  • حشرات و سخت پوستان دارای اسکلت بیرونی هستند که باعث محافظت ان ها می شود..
  • حشرات دارای قلب هستند اما مویرگ در ان ها مشاهده نمی شود. در واقع حشرات دارای گردش خون باز هستند و در نتیجه در ان ها همولنف مشاهده می شود.
  • قلب حشرات از نوع لوله ای می باشد.

مهره داران:

  • در مهره داران طناب عصبی پشتی وجود دارد در حالی که ما در حشرات طناب عصبی شکمی داشتیم.
  • در مهره داران و حشرات یک طناب عصبی داریم در حالی که پلاناریا دو طناب عصبی و هیدر فاقد طناب عصبی بود.
  • طناب عصبی پشتی در مهره داران در ستون مهره قرار گرفته است.
  • قسمت جلویی طناب عصبی برجسته شده و مغز را به وجود می آورد. مغز در داخل جمجمه قرار گرفته است که می تواند استخوانی و یا غضروفی باشد.
  • در مهره داران دستگاه عصبی مرکزی و محیطی مشاهده می شود.
  • اندازه نسبی مغز پرندگان و پستانداران نسبت به وزن در مهره داران بیشتر است.
  • در مهره داران اسکلت درونی وجود دارد. در بیشتر مهره داران اسکلت درونی استخوانی است اما در برخی از ان ها مانند برخی ماهی ها اسکلت غضروفی داریم.
  • هر مهره دار قطعا طناب عصبی پشتی دارد و هر جانداری که طاب عصبی پشتی دارد قطعا مهره دار محسوب می شود.